تشخیص ژنیکوماستی بیشتر بر اساس شرح حال و معاینه فیزیکی است. این شامل معاینه کل بدن برای بررسی سایر ناهنجاری ها است. ارزیابی توسط متخصص غدد، از جمله آزمایش خون، ممکن است در شرایط خاصی ضروری باشد.
اگر مشخص شود که ژنیکوماستی به دلیل یک عامل شناخته شده مانند یک دارو است، پزشک اولیه ممکن است امکان رسیدگی مستقیم به آن عامل را ارزیابی کند. اگر تصور می شود که به دلیل یک ناهنجاری هورمونی یا سایر شرایط پزشکی باشد، ابتدا باید آن ناهنجاری یا شرایط را درمان کرد.
ژنیکوماستی چیست ؟
ژنیکوماستی (Gynecomastia) به بزرگشدن غیرطبیعی بافت سینه در مردان گفته میشود که معمولاً به دلیل عدم تعادل هورمونی بین تستوسترون (هورمون مردانه) و استروژن (هورمون زنانه) رخ میدهد. این حالت میتواند یکطرفه یا دوطرفه باشد و اغلب با تورم، نرمی یا احساس سنگینی در ناحیه سینه همراه است. برخلاف تصور رایج، ژنیکوماستی فقط ناشی از تجمع چربی نیست، بلکه بیشتر اوقات ناشی از رشد واقعی بافت غددی سینه است.
این عارضه میتواند در نوزادی، بلوغ یا سالمندی بهصورت طبیعی دیده شود، اما گاهی بر اثر بیماریها (مانند مشکلات کبدی یا کلیوی)، مصرف داروها (مثل استروئیدها، ضدافسردگیها، داروهای قلبی) یا مواد مخدر (الکل، ماریجوانا) نیز ایجاد میشود. اگر ژنیکوماستی پایدار، دردناک یا از نظر ظاهری آزاردهنده باشد، ممکن است نیاز به درمان داشته باشد. گزینههای درمانی شامل درمان دارویی در مراحل اولیه یا جراحی ژنیکوماستی برای برداشتن بافت اضافه سینه و بازگرداندن فرم طبیعی بدن است.
علائم ژنیکوماستی چیست؟
ژنیکوماستی باعث بزرگ شدن سینه ها می شود. تورم از زیر نوک پستان به بیرون از ناحیه سینه گسترش می یابد. گاهی اوقات این تورم می تواند کاملاً لطیف باشد. ژنیکوماستی می تواند باعث کشیده شدن پوست تیره اطراف نوک پستان شود. ژنیکوماستی با افزایش حجم سینه در مردان که ناشی از اضافه وزن رخ می دهد، متفاوت است. زیرا این افزایش حجم به دلیل تجمع چربی بیش از حد در سینه ها می باشد. همچنین ژنیکوماستی با سرطان پستان مردان متفاوت است. معمولاً ژنیکوماستی عارضه نگران کننده و جدی تلقی نمی شود، اگرچه بسیاری از مردان این بیماری را شرم آور می دانند و تمایل دارند نسبت به درمان آن اقدام کنند.
علائم ژنیکوماستی معمولاً بهصورت تدریجی ظاهر میشوند و بسته به شدت رشد بافت سینه در مردان، ممکن است خفیف یا قابل توجه باشند. در ادامه شایعترین علائم ژنیکوماستی را میخوانید:
✅ ۱. افزایش حجم سینهها
واضحترین علامت ژنیکوماستی، بزرگ شدن غیرطبیعی یک یا هر دو سینه است. این رشد معمولاً در ناحیهی اطراف نوک سینه متمرکز است و بافتی نرم یا لاستیکی لمس میشود، که با چربی خالص متفاوت است.
✅ ۲. احساس درد یا حساسیت در سینهها
بسیاری از مردان مبتلا به ژنیکوماستی دچار درد خفیف، احساس سنگینی یا حساس شدن نوک سینه میشوند، بهویژه هنگام لمس یا تماس با لباس.
✅ ۳. وجود بافت غددی متراکم پشت نوک سینه
در لمس دستی، یک توده سفت یا دایرهایشکل در زیر یا پشت ناحیه نوک سینه قابل لمس است که نشانه رشد بافت غددی (نه چربی) میباشد.
✅ ۴. تفاوت بین دو سینه
ژنیکوماستی ممکن است فقط در یک سمت ایجاد شود (یکطرفه) یا در هر دو سینه به صورت نامتقارن دیده شود که باعث تفاوت در ظاهر و فرم بدن میگردد.
✅ ۵. تغییرات ظاهری آزاردهنده یا کاهش اعتماد بهنفس
در موارد شدید، مردان ممکن است از برآمدگی سینهها در زیر لباس، مخصوصاً تیشرت یا لباسهای چسبان، احساس خجالت یا ناراحتی کنند. این موضوع ممکن است بر سلامت روان و عزتنفس فرد تأثیر بگذارد.
✅ ۶. ترشح از نوک سینه (نادر اما هشداردهنده)
در موارد نادر، ممکن است ترشح شفاف یا خونی از نوک سینه مشاهده شود. در این صورت باید فوراً به پزشک مراجعه کرد، چون این علامت میتواند نشاندهنده مشکل جدیتری مثل تومور سینه باشد.
بیشتر بخوانید=> زیباسازی سینه با لیفت سینه
علت ژنیکوماستی
ژنیکوماستی اغلب در اثر عدم تعادل طبیعی بین هورمون های استروژن و تستوسترون، به طور ویژه در دوران بلوغ ایجاد می شود. این عارضه همچنین می تواند ناشی از مصرف داروهایی باشد که هورمون ها را تحت تأثیر قرار می دهد. این موارد شامل استروئید های آنابولیک، داروهای قلبی، آنتی بیوتیک ها، دارو های شیمی درمانی و برخی از دارو های مورد استفاده برای درمان افسردگی، فشار خون بالا، زخم معده و سرطان پروستات است. ماری جوانا و الکل نیز می توانند باعث بزرگ شدن بافت پستان شوند.
پزشک شما می تواند به شما توصیه کند که آیا متوقف کردن دارو ممکن است به ژنیکوماستی کمک کند یا خیر، اما هرگز بدون مراجعه به پزشک، مصرف دارو را متوقف نکنید.
سایر دلایل این عارضه عبارتند از شرایط ژنتیکی نادر مانند سندرم کلاین فلتر، بیماری کلیوی یا کبد یا تومورهای موجود در بیضه ها یا غده آدرنال یا غده فوق کلیوی است. بعضی اوقات به دلیل تولید بیش از حد هورمون پرولاکتین در غده هیپوفیز ایجاد می شود. این امر می تواند به دلیل وجود تومور، مصرف داروهای روانپزشکی یا ضد تهوع، داشتن تیروئید کم کار، نارسایی کلیه یا کبد یا استفاده از ماری جوانا اتفاق بیفتد.
در نوزادان، ژنیکوماستی در اثر استروژن از مادر ایجاد می شود. بافت پستان به تدریج با سن 6 ماهگی از بین می روند، اما در بعضی از نوزادان می توانند دوام بیشتری داشته باشند.
در پسران نوجوان ، ژنیکوماستی ناشی از تغییرات هورمونی دوران بلوغ است. ژنیکوماستی در بسیاری از پسران در دوران بلوغ تا میانه دوران بلوغ رخ می دهد و معمولاً طی 6 ماه تا 2 سال از بین می رود. در مردان بالغ ، ژنیکوماستی معمولاً در اثر بیماری دیگری مانند سرطان کبد یا ریه ، سیروز کبد، مشکلات تیروئید یا بدلیل بروز مشکلات هورمونی مانند سرطان غده هیپوفیز، غدد فوق کلیوی یا بیضه ایجاد می شود. الکل ، ماری جوانا ، متامفتامین و مصرف هروئین نیز ممکن است باعث ژنیکوماستی شود. در مردان مسن ، ژنیکوماستی می تواند با تغییر در سطح هورمون ایجاد شود.
استفاده از داروهای خاص همچنین ممکن است باعث این عارضه شود ، از جمله:
- استروئیدها، مانند پردنیزون یا دگزامتازون
- داروهای مورد استفاده برای درمان صرع (مانند فنی توئین)
- مصرف برخی داروهای قلبی
- داروهای شیمی درمانی، به ویژه داروهای آلکیلاسیون، گروهی از داروهای ضد سرطان که با DNA تداخل دارند و رشد سلول های سرطانی را مهار می کنند.
- داروهای آنتی آندروژن (مانند فلوتامید و اسپیرونولاکتون)
- داروهای ضد افسردگی (مانند دیازپام و داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای).
بیشتر بخوانید=> ترمیم و بازسازی سینه
چگونه ژنیکوماستی تشخیص داده می شود؟
اگر نگران سینه های مردانه خود هستید، اولین قدم مراجعه به پزشک است. پزشک ممکن است آزمایش خون یا ماموگرافی تجویز کند. آزمایشات تشخیصی دیگر ممکن است شامل سیتی اسکن یاMRI ، سونوگرافی یا بیوپسی برای گرفتن یک نمونه کوچک از بافت از پستان می باشد.
چه زمانی باید به دنبال کمک پزشکی بود؟
در صورت داشتن هر یک از موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:
- ورم
- درد یا حساسیت
- ترشحات از نوک یک یا هر دو سینه
درمان ژنیکوماستی
ژنیکوماستی اغلب به خودی خود از بین می رود. این امر می تواند حدود 6 ماه تا 2 سال طول بکشد. اگر ژنیکوماستی در اثر داروها ایجاد شود، متوقف کردن دارو باعث بهبود ژنیکوماستی می شود. در صورت ایجاد عارضه پزشکی اساسی، درمان این بیماری ممکن است منجر به بهبودی شود.
اگر ژنیکوماستی دردناک باشد یا باعث خجالت شخص شود، سایر درمان ها در دسترس هستند. چندین دارو وجود دارد که نشان داده شده است که اندازه پستان را در مردان کاهش می دهد، اما مصرف این داروها برای همه موثر نمی باشد.
گزینه دیگر عمل جراحی پستان برای از بین بردن بافت چربی از پستان یا از بین بردن بافت غده پستان است.
ممکن است در افرادی که دارای اضافه وزن هستند جراحی به خوبی اثر نکند. جراحی ممکن است جای زخم های کوچک را در اطراف هاله سینه باقی بگذارد.
در مورد پسران نوجوان، بهتر است صبر کنید تا ژنیکوماستی در آنان، قبل از در نظر گرفتن عمل جراحی متوقف شوند.